Professional JournalistsBeginner JournalistsAll articles Professional Journalists

5 Jan

Łukasz Grajewski (Poland)
Nowa Europa Wschodnia, Sept 1, 2013


Cinematic Revolutions

(See Polish below) 

A not-so-small revolution has taken place in Belarus. Not a political one, but cultural: three feature films telling about Belarus is a break-through event for their culture. It’s not only the pictures which talk about the state of the Belarusian soul, but also how they came to be made. This could be the topic of a separate film. Or an article.

Above the Sky tells the story of Nikita, a young student from Minsk, the leader of a musician band. One day it turns out that he is an HIV carrier. This fatal disease is a reminder of his summer romance - one night spent with a girl who he met on the beach in the Crimea - complicates his carefree life.  Andrej Kurejczyk, the originator of the film, brought the script to the Belarusian office of the United Nations Development Programme - to the unit that is responsible for fighting against the transmission of HIV. According to the UN recommendations, Belarus is within the group of developing countries, where fight against AIDS should be financially supported. Apart from his script, Kurejczyk also presented his biography - he is the author of scripts for a number of comedies that were voted a success in Russia. The scriptwriter found a common ground with the UN civil servants. As a result, they signed an agreement concerning six-episode television series which was to be broadcast on Belarusian public television.

A mirror for the youth

Filming began in the second half of 2011. The crew relied on young actors. The protagonist, Nikita, was to be played by Leonid Paszkowski, an animator of alternative culture in the  capital of Belarus. Vinsent, a famous rap singer, who composes his songs in Belarusian, also had a role in this film.  Shooting and montage were so fruitful that the material was ready in spring 2012. Only then the problems started, as the final version was not accepted by the workers of the office in Minsk that financed the production. The next version was to be created in accordance with the requirements of the UN. A conflict concerning the contents of the film started and it became obvious that the film will not be broadcast on the public television. Instead of television series, the authors created a feature film. The Internet became a natural environment for the film that was not accepted by the civil servants. It was viewed more than 250 thousand times via social websites (YouTube and torrents).

After watching the film, the viewer is still not able to answer the question why it was not approved by the financing institution. "I wanted to show Minsk and the way young people behave in this city". In accordance with the intentions of the program for fighting AIDS, Above the Sky tells the story of Nikita who has to cope with the perspective of being a HIV carrier. It causes serious complications in his relationships with people which are closest to him. Some problems on the interpersonal level appear - his father is a heavy handed policeman but he is not dimensional partialist or a person subject to the system. He is rather an inconsiderate man who loves his son. There is no visible tendency for politicising the film that is very tempting in Belarusian conditions.

The film explores the  capital of Belarus. For the first time in the history of cinematography, Minsk was depicted in a multidimensional way. After many beautiful frames, we can see bums, criminals or drug dealers on the streets of the city. In Kurejczyk’s film, some heroes speak Russian and part of them speaks Belarusian. Young people have different views concerning life but they are connected by their passion for music and they all like going to the parties which sometimes, like in the case of Nikita, have dire consequences. Above the Sky is not an outstanding film but it depicts the youth inhabiting Minsk. Young people can see this film and compare it with their lives. The biggest advantage of the film became a nail in its coffin. Naturalness and realism were not approved by censors. Despite the fact that the film is not politically incorrect, someone had to be afraid of the consequences of broadcasting it. The civil servants wanted to protect their own necks and for this reason, they labelled the film as anti-systemic that is not true.

Topical questions

In contrast to Above the Sky, Viva Belarus was to serve as an anti-systemic film. Political commitment was guaranteed by its originator - Franak Viacorka. Franak is the son of Vincuk Viacorka who was a co-founder of democratic opposition in Belarus in times of Perestroika. Following his father’s footsteps, Viacorka, as a teenager, started getting involved in social activism. The biography of this twenty-five-year old man is full of success, like the production of Belarusian dubbing for famous Hollywood productions, as well as organising cultural events and demonstrations. Viacorka does not act only in his country: he travels around the world and presents the arguments of the part of society that is against Lukashenko. He is the most recognisable member of the opposition of the young generation. Viacorka’s lobbying allowed him to create feature film about modern Belarus. It was financed by the Polish Film Institute.

Franak Viacorka made his debut as a co-author of the screen play for the film about...himself. The story was based on his real experience. When serving in army, he started a blog about everyday life of a Belarusian conscript. In the army, he fought for respect for the Belarusian which was important in russified military institutions. The story endeared Krzysztof ‎Łukaszewicz, the Polish director known for the historical film entitled General Nil. ‎Łukaszewicz and Viacorka filmed "Viva Belarus" together.

The film was released in Polish cinemas in spring. The plot is like a collage created from Wiaczorka’s memories, events from the past (post-election demonstration of the residents of Minsk on 19 December, 2010) and a fictional plot focussed around the protagonist. This combination of real and fictional events resembles Wajda’s "Man of Iron". The viewer follows Miron’s lot: the young musician is prophylactically drafted into the army after the concert that triggered anti-democratic reactions from the crowd.  In the film, army is identified with authoritarianism and oppressiveness of the political system in Belarus. A unit has no right for freedom and is punished for every aberration. On his blog, Miron describes hygienic conditions in the barracks, the abuse of younger colleagues by superiors and the lack of possibility to speak Belarusian.

An interesting and important topic of the pressure that is put on each conscript in Belarusian army was unnecessarily blurred by the "revolutionary" thread which was not entirely convincing. With Miron reforms the army, fights for rights to speak Belarusian and his blog, he causes almost countrywide uprising. It is quite visible that the authors were inspired by the revolutions in the countries of North Africa that were aroused by the users of the Internet. But how the film relates to Belarusian reality in which mass opposition demonstration is just a dream? According to the Internet users, the film is untrue in too many aspects. After less than one month after the Polish première, the film was placed on the Interned which was allowed with the distributor’s connivance.  However, Polish viewers were not interested. After the first week of its projection, the film was seen only by 1087 people who was noted by the director of Above the Sky, Andrej Kurejczyk, on his profile on Vkontakte.

On the Internet Viva Belarus was more successful. It has more than 120 thousand hits and it is impossible to count all the discussions about the film. In most of the comments, one can distinguish two groups: oppositionists and idealists, which identify with the protagonist, and pragmatic opportunists, which reject the reality shown in the film as false propaganda. Among stereotypical comments, there are also valuable ones.  Klaudzin Lapcionak, a student from the military department on Belarusian State University, publicly supported the vision presented in the film in his statement published on Vkontakte social network. If we turn a blind eye to the multiple metaphors present in the film, it shows the real condition of our army [...] I have been observing Belarusian army for 4 years and I can see that it decays on the outside, as well as on the inside.  The fact that the film was created about modern Belarus aroused interest among viewers. The issues presented in the film started inquiries about the state of the country. Individual choices and different attitudes of the Belarusian towards the system were presented.

The return of the bard

Sergei Loznitsa debuted after the release of My Joy, in which he portrayed the allegorical journey into the depths of a Russian soul. The journey proposed by ‎Loznitsa has some elements of cruel perversion presented by Aleksey Balabanov in Cargo 200. Although ‎Loznitsa is very severe in his judgement of human attitudes, he added a hint of oneirism to his film. Loznitsa’s vision was appreciated by the jury in Cannes where My Joy was nominated for the Golden Palm. In his new feature film, Loznitsa gets closer to his Belarusian roots: he spent his youth in Kiev and, as a director, he spent many years in Moscow and Berlin, but he was born in Baranovichi in Belarus. His newest film "In the Fog" is about the moral choices of the protagonists and it has much in common with Belarus. In the Fog is a screen adaptation of Vasil Bykaw’s novel. This Belarusian prose writer, born in 1924 (World War II veteran), made a revolution in military literature. Instead of writing about the victory of the Red Army, he decided to take a closer look at the soldier who was weak and covered in mud. ‎Loznitsa is faithful to presenting plot from the point of view of a bard.

An inhabitant of a Belarusian village is accused of treachery by his colleagues. Undeservedly, he is sentenced to death. The convict and his executioners hit the existential bottom: during war bad deeds become a standard and moral code no longer exists. To some point, the film was accepted by the political system in Belarus. The main film studio of Belarus was engaged in the international production, although according to the authors, the contribution of the studio was limited only to claiming part of the splendour.  The film was displayed and received the award during the most important Belarusian festival "November" in November 2012. What is important, from the three films described in this text, only "In the Fog" was displayed in Belarusian cinemas. Or more precisely, in only one cinema "Belarus" that is situated in the capital. This minimalistic attitude towards distribution of the film is not the result of political issues, but of economic ones. ‎‎Loznitsa’s works are difficult and not designed for commercial success.

In his interview for the Russian radio "Westi FM", the director expressed his hopes that the film "to some extent will revive the readers’ interest in Bykaw’s works". His hopes are becoming stronger in the context of Belarus. Bykaw was a disobedient writer and his morality plays treated of the evilness created by war. It clashed with Soviet propaganda concerning the Red Army. In the eighties of the XX century, Bykaw engaged into democratic opposition activity. He was one of the founders of the Belarusian Popular Front. He believed in the possibility of building an independent Belarusian country with its own language, history and identity. His belief was undermined by the votes cast in 1994 for Alexander ‎Lukashenko - the new Belarusian president was a contradiction to Bykaw’s vision. For some time, Lukashenko pretended that he respects the bard and in his speech on television he claimed to know Bykaw’s poems. But Bykaw never wrote a poem...When Lukashenko’s reign became stronger, he started attacking Bykaw for nationalism and russophobia. The writer emigrated to Berlin in 1997. Since then, his works were gradually removed from Belarusian literary canon and his place was taken by less problematic figures.

‎Loznitsa portrays Bykaw’s prose and asks questions about the experiences from World War II which have not been answered by the Belarusian. War conflagration that took lives of one in four Belarusians is still depicted only on one plane (in accordance with Soviet historiography). In the Fog is dubious when it comes to a different aspect. The protagonist cannot cope with the pressure he is put under and kills himself because of the feeling of hopelessness. Murderous determinism wins. Is this the fate awaiting Belarusian nation?

A task to perform

Why only three films may be perceived as a revolution? Art, including the one of mass essence, has the ability to design future. It bravely asks questions about inconvenient matters that are treated as whims of artists. But it takes time and the power of questions and aroused doubts cannot be stopped, it is not possible in times of the Internet. Each unwanted and censored film may be put on the Internet. The label saying "forbidden" makes the film more successful and arouses more discussions. We should wish Belarus greater numbers of determined creators of culture and successful works, not only in the scope of films. It is hard to believe, but the films described in the text constitute the first successful attempt to show modern and historical issues of independent Belarus. The apathetic society does not need political wonder makers or reforms proposed by self-proclaimed successors of Alexander Lukashenko. People need impulses which would provoke them to open their eyes and ask themselves who they are and how they live. The authors of Above the Sky, Viva Belarus and In the Fog made people think. On the Belarusian scale, they made a revolution.


Na Białorusi odbyła się niemała rewolucja. Nie polityczna, ale kulturowa: powstanie trzech pełnometrażowych filmów, które opowiadają o Białorusi, to wydarzenie dla tamtejszej kultury przełomowe. O kondycji białoruskiego ducha mówią nie tylko wyświetlane obrazy, ale i historie ich powstania. Te posłużyć mogą jako materiał na osobny film. Albo artykuł.

Ponad niebem opowiada historię Nikity, młodego studenta z Mińska, lidera grupy muzycznej. Chłopak pewnego dnia dowiaduje się, że jest nosicielem wirusa HIV. Śmiertelna choroba to „spadek” po wakacyjnym romansie - noc z poznaną na krymskiej plaży dziewczyną komplikuje beztroskie życie młodzieńca. Andrej Kurejczyk, pomysłodawca filmu, zgłosił się ze scenariuszem do białoruskiego biura Programu Narodów Zjednoczonych do spraw Rozwoju, a dokładnie do jednostki która odpowiada za walkę z rozprzestrzenianiem się wirusa HIV. Wedle zaleceń ONZ, Białoruś znajduje się w grupie państw rozwijających się, gdzie walkę z AIDS należy dofinansowywać. Kurejczyk oprócz rzutkiego scenariusza, przedstawił swój życiorys – jest autorem scenariuszy kilku dobrze przyjętych w Rosji komedii. Scenarzysta i urzędnicy ONZ znaleźli wspólny język. W efekcie podpisano umowę na stworzenie sześcioodcinkowego serialu, który miał być emitowany w białoruskiej telewizji państwowej.

Lustro dla młodych

Pracę na filmem rozpoczęto w drugiej połowie 2011 roku. Postawiono na młodych aktorów. Rolę głównego bohatera – Nikity – powierzono Lenie Paszkowskiemu, animatorowi alternatywnej kultury w stolicy Białorusi. W filmie znalazło się też miejsce dla Vinsenta - popularnego rapera posługującego się językiem białoruskim. Zdjęcia i montaż przebiegły na tyle sprawnie, że już na wiosnę 2012 roku obraz był gotowy. Dopiero w tym momencie rozpoczęły się problemy ekipy filmowej, gdyż finalna wersja nie spodobała się pracownikom mińskiego biura programu finansującego produkcję. Kolejna wersja montażu miała zostać zrealizowana pod dyktando placówki ONZ. Rozpoczął się konflikt o treść filmu, było już wiadomo, że to przekreśli nadzieje twórców na pokaz produkcji w publicznej telewizji. Autorzy zamiast serialu przygotowali wersję pełnometrażową. Naturalnym środowiskiem dla niechcianego przez urzędników tworu stał się internet. Przy użyciu portali społecznościowych (Youtube i Torrentów) film przekroczył 250 tysięcy odsłon.

Zapoznanie się z obrazem nie ułatwia odpowiedzi na pytanie, dlaczego nie przeszedł cenzury instytucji go finansującej. „Chciałem pokazać Mińsk i zachowania młodzieży w tym mieście” – przekonywał podczas jednego z nielegalnych pokazów filmu Andrej Kurejczyk. Zgodnie z intencją programu do spraw zwalczania AIDS, Ponad Niebem opowiada osobistą historii Nikity, który musi poradzić sobie z perspektywą bycia nosicielem HIV. Rodzi to poważne komplikacje w stosunkach z jego najbliższym otoczeniem. Pojawiają się problemu na poziomie międzyludzkim: ojcem chłopaka jest milicjant o ciężkiej ręce, ale to nie człowiek jednowymiarowy, sługus systemu, raczej gruboskórny, aczkolwiek kochający syna mężczyzna. Nie widać tu zacięcia twórców do zbytniego upolitycznienia filmu, co w warunkach białoruskich jest nie lada pokusą.

Film odkrywa stolicę Białorusi. Mińsk po raz pierwszy w historii kinematografii został ujęty tak wielowymiarowo. Po wielu ładnych kadrów, na jego ulicach niejednokrotnie spotykamy meneli, grupy przestępcze czy dilera narkotyków. W filmie Kurejczyka część bohaterów mówi po rosyjsku, część po białorusku. Młodych dzielą życiowe zapatrywania, a łączy muzyczna pasja, lubią imprezować, co czasami – jak w przypadku Nikity - ma fatalne konsekwencje. Ponad niebem nie ociera się o wybitność, ale jest szczerym obrazem młodych mińszczan. W obraz ten młodzi mogą się wpatrzyć i porównać go ze swoim życiem. Największa zaleta stała się gwoździem do trumny. Naturalność i realizm nie spodobały się wnikliwym cenzorom. Choć film Kurejczyka nie przeciąga żadnych politycznych strun, ktoś widocznie przestraszył się konsekwencji projekcji. Urzędnicy prewencyjnie zadbali o swoją skórę, przy okazji dorabiając filmowi metkę antysystemowego, jakim w rzeczywistości nie jest.

Aktualne pytania

W przeciwieństwie do Ponad niebem, Żywie Biełaruś był pomyślany jako produkcja antysystemowa. Polityczne zaangażowanie gwarantował pomysłodawca filmu Franak Wiaczorka. Franak jest synem Wincuka Wiaczorki, jednego z założycieli demokratycznej opozycji na Białorusi w czasach pierestrojki. Idąc w ślady ojca, młody Wiaczorka już w wieku kilkunastu lat angażował się w działalność społeczną. Życiorys dwudziestopięciolatka pełen jest sukcesów, takich jak produkcja białoruskiego dubbingu do popularnych hollywoodzkich produkcji, organizacja wielu wydarzeń kulturalnych i demonstracji. Wiaczorka nie działa tylko w swoim kraju: podróżuje po świecie, przedstawiając rację antyłukaszenkowskiej części społeczeństwa. Jest najlepiej rozpoznawalnym opozycjonistą młodego pokolenia. Lobbing Wiaczorki utorował drogę do zrealizowania pełnometrażowego filmu o współczesnej Białorusi za pieniądze Polskiego Instytutu Sztuki Filmowej.

Franak Wiaczorka zadebiutował jako współscenarzysta filmu o… sobie. Historię oparł bowiem na rzeczywistych przeżyciach. Wcielony do służby wojskowej założył popularny blog o szarej codzienności białoruskiego poborowego. W armii Wiaczorka domagał się praw dla poszanowania białoruskiego, co ma istotne znaczenie w przypadku totalnie zrusyfikowanych instytucji wojskowych. Opowieść ujęła Krzysztofa Łukaszewicza, polskiego reżysera znanego z historycznej produkcji Generał Nil. Tandem Łukaszewicz – Wiaczorka nakręcili „Żywie Biełaruś”.

Wiosną film wszedł na ekrany polskich kin. Fabuła to kolaż złożony z wojskowych wspomnień Wiaczorki, wydarzeń ostatnich lat (powyborcza demonstracja mieszkańców Mińska 19 grudnia 2010 roku) oraz fikcyjnej fabuły skupionej wokół głównego bohatera. To zestawienie prawdziwych i fikcyjnych wydarzeń przywołuje „Człowieka z Żelaza” Andrzeja Wajdy. Śledzimy losy Mirona: młody muzyk, za opozycyjne hasła rzucane przez publiczność na jednym z jego koncertów, zostaje profilaktycznie wcielony do armii. W filmie wojsko utożsamia autorytarność i opresyjność systemu politycznego panującego na Białorusi. Jednostka nie ma tu prawa do wolności, a każde odstępstwo od normy jest karane. Antysystemowym działaniem jest blog prowadzony przez Mirona, w którym punktuje warunki higieniczne panujące w koszarach, znęcanie się nad młodszymi kolegami przez starszych przełożonych oraz niemożność posługiwania się językiem białoruskim.

Ciekawy i ważny temat presji, której poddawany jest poborowy w białoruskim wojsku, został niepotrzebnie rozmydlony przez mało przekonujący wątek „rewolucyjny”. Miron reformuje wojsko, walczy o prawo do posługiwania się białoruskim, a swoim blogiem wywołuje niemal ogólnokrajowe powstanie. Wyczuwalne są inspiracje twórców rewolucjami w krajach Afryki Północnej rozbudzonymi przez aktywność internautów. Tylko jak filmowa wizja ma się do białoruskiej rzeczywistości, gdzie masowy ruch protestu pozostaje wyłącznie marą? To właśnie zbyt częste mijanie się z prawdą stało się pożywką dla internetowych komentatorów. Film niespełna miesiąc po polskiej premierze trafił w całości do internetu przy cichym przyzwoleniu dystrybutora. Pozycja ta nie wywołała zakładanego zainteresowania wśród polskich widzów. W pierwszy weekend wyświetleń, film obejrzało tylko 1087 ludzi, co z pewną dozą zadowolenia odnotował reżyser Ponad niebem Andrej Kurejczyk na swoim profilu Vkontakte.

W sieci Żywie Biełaruś poradził sobie już znacznie lepiej. Ma już ponad 120 tysięcy odsłon, a dyskusji wywołanych w internecie zliczyć nie sposób. W głównym nurcie komentarzy zauważyć można podział na opozycjonistów-idealistów, którzy z filmowym bohaterem się identyfikują i pragmatycznych oportunistów, którzy filmową rzeczywistość odrzucają jako kłamliwą propagandę. Pośród stereotypowych komentarzy, natrafiamy na wartościowe perełki. Klaudzin Lapcionak, student wydziału wojskowego Białoruskiego Uniwersytetu Państwowego, publicznie poparł filmową wizje w oświadczeniu zamieszczonym na portalu społecznościowym Vkontakte: „Jeśli przymkniemy oko na wiele metafor znajdujących się w filmie, historia w pełni oddaje rzeczywisty stan naszej armii […] Już 4 lata obserwuję białoruskie wojsko, widzę jak ono gnije, zarówno na powierzchni, jak i wewnątrz.” Fakt powstawiania filmu o współczesnej Białorusi rozbudził ciekawość widzów. Spory z kwestii filmowych przechodzą na poziom pytań o stan państwa. Ukazano osobiste wybory i wachlarz postaw, które przybierają Białorusini wobec systemu.

Powrót wieszcza

Siergiej Łoźnica debiutował mocnym Szczęście ty moje, gdzie sportretował alegoryczną podróż w odmęty rosyjskiej duszy. Wyprawa serwowana przez Łoźnicę miała w sobie coś z okrutnej perwersji Aleksieja Bałabanowa przedstawionej w Ładunku 200. Łoźnica choć w ocenach ludzkich postaw okazał się równie bezwzględny, formę doprawił mgiełką oniryzmu. Wizję Łoźnicy docenili jurorzy w Cannes, gdzie Szczęście ty moje walczyło o Złotą Palmę. W kolejnym pełnym metrażu Łoźnica zbliża się do swoich białoruskich korzeni: młodość spędził w Kijowie, jako reżyser zadomowił się w Moskwie oraz Berlinie, ale urodził się w Baranowiczach na Białorusi. Jego najnowszy film „We mgle”. choć opowiada o moralnych wyborach głównych bohaterów, z Białorusią ma wiele wspólnego. We mgle jest ekranizacją powieści Wasila Bykaua. Białoruski prozaik urodzony w 1924 roku (weteran drugiej wojny światowej), dokonał w literaturze wojennej przewrotu. Zamiast pisać o zwycięskiej masie Armii Czerwonej, przystawił lupę do duszy słabego i umorusanego błotem żołnierza. Łoźnica wierny jest optyce wieszcza w prezentowaniu fabuły.

Mieszkaniec białoruskiej wsi zostaje posądzony przez swych przyjaciół z partyzantki o zdradę. Niezasłużenie zostaje skazany na śmierć. Skazaniec i jego kaci dotykają egzystencjalnego dna: złe uczynki w czasie wojny stają się normą, a kodeks moralny przestaje obowiązywać. Film przynajmniej do pewnego stopnia spotkał się z akceptacją politycznego systemu na Białorusi. W międzynarodową produkcję zaangażowała się państwowa kampania filmowa Belarusfilm, choć z relacji autorów wynika, że jej wkład ograniczył się do przywłaszczenia sobie części splendoru. Obraz został wyświetlony i nagrodzony na najważniejszym białoruskim festiwalu „Listopad” w listopadzie 2012 roku. Co ważne, jako jedyny z trzech opisywanych w niniejszym tekście filmów, „We mgle” trafiło do białoruskich kin. A dokładniej do jednego, stołecznego kina „Białoruś”. Takie minimalistyczne podejście do dystrybucji można tłumaczyć względami nie tyle politycznymi, co ekonomicznymi. Twórczość Łoźnicy jest trudna i nienastawiona na komercyjny sukces.

Reżyser w wywiadzie dla rosyjskiego kanału radiowego „Westi FM” wyraził nadzieje, że obraz „w jakimś stopniu przywróci zainteresowanie czytelnika dziełami Bykaua.” Nadzieje Łoźnicy nabierają mocy w kontekście Białorusi. Bykau był pisarzem niepokornym, jego moralitety celowały w zło tworzone przez wojnę. Kłóciło się to z czołobitnością sowieckich propagandzistów wobec Armii Czerwonej. W latach osiemdziesiątych XX wieku Bykau zaangażował się w działalność opozycji demokratycznej. Był jednym z twórców Białoruskiego Frontu Narodowego. Uwierzył w możliwość budowy niepodległego państwa białoruskiego z własnym językiem, historią i tożsamością. Wiarę pisarza podkopały głosy ludzi oddane w 1994 roku na Aleksandra Łukaszenki - nowy prezydent Białorusi był zaprzeczeniem wizji Bykaua. Przez pewien czas Łukaszenka pozorował uznanie dla wieszcza, przekonując w słynnym telewizyjnym wystąpieniu, że czytał wiersze Bykaua. Ten nigdy w życiu żadnego wiersza nie napisał… Gdy władza Łukaszenki się umocniła, prezydent bezpardonowo zaczął atakować Bykaua za nacjonalizm i rusofobię. Pisarz w 1997 roku emigrował do Berlina. Od tego czasu był sukcesywnie wymazywany z kanonu literatury białoruskiej ustępując postaciom mniej problematycznym.

Łoźnica portretuje prozę Bykaua, zadaje pytania o doświadczenia drugiej wojny światowej, których Białorusini wciąż nie przepracowali. Pożoga wojenna w której życie stracił co czwarty mieszkaniec terytorium Białorusi wciąż jest przedstawiana jednowymiarowo (zgodnie z historiografią sowiecką). We mgle wywołuje też wątpliwości innego rodzaju. Główny bohater nie wytrzymuje presji, kończy z sobą w poczuciu beznadziei. Wygrywa morderczy determinizm. Czy taki los czeka uśpiony naród Białorusinów?

Zadanie do wykonania

Dlaczego zaledwie trzy filmy można uznać za rewolucję? Sztuka, także i ta o charakterze masowym, ma zdolność projektowania przyszłości. Odważnie stawia pytania dotyczące kwestii niewygodnych, uznawanych za fanaberie artystów. Ale kropla drąży skałę, a mocy raz zadanych pytań i zasianych w głowach wątpliwości nie da się powstrzymać, nie sposób tego uczynić w dobie internetu. Każdy ocenzurowany i niechciany film trafi na ekrany komputerów. Z metką „zakazanego” odniesie w sieci sukces i wybrzmi pełnym dźwiękiem, przedyskutowany ze wszystkich stron przez wirtualnych komentatorów. Należy życzyć Białorusi więcej zdeterminowanych twórców kultury i więcej udanych dzieł, nie tylko filmowych. Tak trudno w to uwierzyć, ale opisane obrazy są pierwszą udaną próbą filmową ujęcia współczesnych i historycznych problemów na niepodległej Białorusi. Pogrążone w apatii społeczeństwo nie potrzebuje politycznych cudotwórców ani propozycji reform samozwańczych następców Aleksandra Łukaszenki. Ludziom potrzebne są impulsy prowokujące do otwarcia oczu i zadania sobie pytań kim są i w jaki sposób żyją. Autorzy Ponad niebem, Żywie Biełarus oraz We mgle sprowokowali do myślenia. Na skalę białoruską dokonali rewolucji.

Łukasz Grajewski jest redaktorem portalu Eastbook. Zajmuje się tematyką wschodnią.

Originally published: http://www.new.org.pl/subcat,58.html